Akcyza to rodzaj selektywnego podatku pośredniego, który nakładany jest na ściśle określone ustawowo produkty konsumpcyjne. Ma wpływ na cenę wyrobu, co oznacza, że faktycznie podatek ten płaci ostateczny nabywca, czyli konsument danego dobra.

W 2025 r. w Polsce obowiązują następujące stawki akcyzy na napoje alkoholowe:

alkohol etylowy – 7991 zł od 1 hektolitra alkoholu etylowego 100% zawartego w gotowym wyrobie, co daje ok. 15,9 zł na półlitrową butelkę wódki 40% alkoholu;
wino – 222 zł od 1 hektolitra gotowego wyrobu, co daje ok. 1,67 zł na butelkę wina o pojemności 0,75 litra;
piwo – 10,92 zł od 1 hektolitra za każdy stopień Plato gotowego wyrobu, co daje ok. 0,65 zł za półlitrowe piwo;
wyroby pośrednie (wszelkie wyroby o rzeczywistej objętościowej mocy alkoholu przekraczającej 1,2% objętości, lecz nieprzekraczającej 22% objętości, z wyjątkiem piwa, wina i napojów fermentowanych) – 445 zł od 1 hektolitra gotowego wyrobu;
napoje fermentowane – 222 zł od 1 hektolitra gotowego wyrobu;
cydr i perry o mocy nieprzekraczającej 5% – 97 zł od 1 hektolitra gotowego wyrobu.

Jeśli za przelicznik przyjąć 1 l piwa o zawartości alkoholu 5%, można zauważyć, że pod względem wysokości akcyzy na piwo w 2024 r. Polska znajdowała się mniej więcej w połowie zestawienia, obejmującego 27 krajów UE. Nasz kraj zajmował 15. pozycję ze stawką 0,28 EUR. Najwyższy podatek akcyzowy dla referencyjnej butelki obowiązywał w Finlandii (1,79 EUR), następnie w Irlandii (1,12 EUR). Na ostatnim miejscu plasowała się Bułgaria (0,09 EUR). Polska wyprzedzała sąsiadujące z nią kraje – Niemcy (0,10 EUR), Czechy (0,16 EUR) czy Słowację (0,18 EUR), i rynki o bogatej piwnej tradycji, jak Belgia (0,25 EUR) czy Austria (0,25 EUR)[1]. Łatwo wyliczyć, że w naszym kraju stawka akcyzy jest wyższa niż w Belgii czy Austrii o 12%, na Słowacji – o 56%, w Czechach – o prawie 72% i w Niemczech – o rekordowe 285%.

Podobnie wygląda sytuacja w odniesieniu do alkoholu etylowego. Pod względem wysokości akcyzy w czołówce ponownie znajdują się Finlandia (5 550 EUR za hektolitr czystego alkoholu) i Irlandia (4 257 EUR) oraz Szwecja (4 657,4749 EUR), zaś na drugim końcu skali Bułgaria (562,4297 EUR), którą wyprzedza np. Hiszpania (958,94 EUR). W Polsce obowiązuje akcyza na umiarkowanym poziomie (1 864,7469 EUR), nieco wyższym niż choćby w Niemczech (1 303 EUR)².

Tu warto przypomnieć, że podatek akcyzowy w Polsce regulują następujące przepisy:

dyrektywa Rady 2008/118/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie ogólnych zasad dotyczących podatku akcyzowego, uchylająca dyrektywę 92/12/EWG,
ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym regulująca opodatkowanie podatkiem akcyzowym wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizację obrotu tymi wyrobami, a także oznaczanie znakami akcyzy,
ustawa z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym, wprowadzająca indeksację stawek akcyzy do roku 2027.

Do napojów alkoholowych w szczególności odnoszą się następujące akty prawne Unii Europejskiej:

dyrektywa 92/83/EWG – dotycząca harmonizacji struktury podatków akcyzowych od alkoholu i napojów alkoholowych,
dyrektywa (UE) 2020/1151 zmieniająca dyrektywę 92/83/EWG³,
dyrektywa Rady 92/84/EWG z dnia 19 października 1992 r. w sprawie zbliżenia stawek podatku akcyzowego dla alkoholu i napojów alkoholowych_⁴.

Przepisy te dla poszczególnych kategorii (alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane niebędące piwem ani winem, produkty pośrednie) podają sposób ustalania podatku akcyzowego oraz stawki minimalne.

Piwo:

podatek jest nakładany na podstawie liczby hektolitrów/stopni Plato lub liczby hektolitrów/stopni zawartości alkoholu przypadającej na objętość gotowego produktu (ten pierwszy sposób stosuje 14 krajów UE);
stawka minimalna wynosi 0,748 EUR za 1 hektolitr/stopień Plato lub 1,87 EUR za 1 hektolitr/stopień zawartości alkoholu w wyrobie gotowym.

2) Wino (musujące i niemusujące) oraz napoje fermentowane inne niż piwo i wino (m.in. cydr i perry):

podatek opiera się na liczbie hektolitrów gotowego produktu;
stawka minimalna wynosi 0 EUR za 1 hektolitr gotowego wyrobu.

3) Alkohol etylowy:

podatek obliczany jest na podstawie hektolitrów czystego alkoholu przy pomiarze dokonywanym w temperaturze 20°C;
stawka minimalna wynosi 550 EUR za 1 hektolitr czystego alkoholu.

4) Produkty pośrednie (np. porto i sherry):