Chmiel

Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) jest rośliną wieloletnią z rodziny konopiowatych (Cannabaceae), występującą głównie w strefie klimatu umiarkowanego.

Niemcy, Czechy, Polska i Słowenia to najważniejsze europejskie kraje, w których występuje chmiel. Uprawa tejrośliny cieszy się popularnością także w niektórych krajach Ameryki Północnej i Południowej, Azji oraz Afryki Południowej. Uprawa chmielu w Polsce wynosi ok. 2500 ton rocznie, co daje trzecią pozycję wśród krajów Unii Europejskiej. Najwięcej chmielowych plantacji znajduje się w województwie lubelskim, wielkopolskim i opolskim.

Stanowisko pod uprawę chmielu musi spełniać następujące warunki:

• średnioroczna suma opadów 600-700 mm,
• żyzna i wilgotna gleba bez tendencji o lekko kwaśnym pH (6,2-6,4), np. czarne ziemie, średnie i lekkie mady,
• ukształtowanie terenu bez zastoisk i nachyleń powyżej 2%,
• dobre nasłonecznienie,
• czystość podłoża zgodna z Rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi.

Chmiel to roślina dwupienna, która może osiągać nawet 10 metrów wysokości, a kwiaty męskie (wiechy) i kwiaty żeńskie (szyszki chmielu) rosną na osobnych roślinach. Szyszki chmielu są wykorzystywane do produkcji piwa. Na ich powierzchni znajdują się włoski gruczołowe, wypełnione zielonożółtą substancją, bogatą w żywice i olejki eteryczne.

Chmiel do piwa służy do nadania goryczki i odpowiedniego aromatu, a także stabilizacji piany. Równoważy słodycz słodu i dzięki właściwościom antybakteryjnym zapewnia piwu dłuższą trwałość, bez konieczności dodawania sztucznych konserwantów.

Piwo z chmielem było znane już w IX-X wieku. Dziś chmiel dodawany do piwa ma zwykle postać ekstraktu chmielowego (hop extract) lub granulatu, rzadziej jest to świeży lub suszony chmiel.

Chmiel piwowarski występuje w licznych odmianach. Wyróżnia się ich dwie podstawowe kategorie:

• odmiany aromatyczne – złożone, intensywne aromaty, m.in. Cascade, Saaz, Hallertau Mittelfrüh,
• odmiany goryczkowe – balansują słodkość i dodają odpowiedniej goryczy, m.in. Chinook, Centennial, Magnum.

Najpopularniejsze odmiany chmielu w Polsce to Śląski, Opolski, Lubelski, Marynka, Sybilla czy Izabella. Ile chmielu do piwa się dodaje? Do produkcji piwa używa się niewielkich ilości chmielu, ok. 50-200 g na 20 l wody. Proces, w trakcie którego dodaje się chmiel piwny do brzeczki, może odbywać się na różnych etapach produkcji trunku (na początku lub na końcu gotowania, w zależności od tego czy chce się wydobyć więcej goryczki czy więcej aromatów) oraz jest nazywany chmieleniem.

Właściwości chmielu są wykorzystywane nie tylko w przemyśle piwowarskim. Roślina zawiera alfa-kwasy, olejki eteryczne, polifenole i lupulinę. Wykazuje dzięki temu działanie uspokajające, przeciwzapalne i wspomagające trawienie oraz znajduje zastosowanie m.in. w branży farmaceutycznej i kosmetycznej.

Młode pędy chmielu wykorzystywane są także w gastronomii i uznawane są za kulinarny skarb i jedną z najdroższych roślin na świecie – ich cena za kilogram może sięgnąć nawet tysiąca euro. Ich cena wynika m.in. z niezwykle krótkiego okresu zbioru, który trwa od dwóch do czterech tygodni.