Alkohol

Pod względem chemicznym alkohole to związki organiczne, które zawierają co najmniej jedną grupę hydroksylową -OH, połączoną z atomem węgla w cząsteczce węglowodorów. Najprostsze alkohole to pochodne alkanów z jedną grupą hydroksylową w cząsteczce, o wzorze ogólnym CnH2n+1OH (alkohole monohydroksylowe, np. metylowy, etylowy, propylowy).

Alkohole są zróżnicowaną grupą związków chemicznych, wykorzystywanych w licznych dziedzinach. Rodzaje alkoholi, które mają największe znaczenie gospodarcze to etanol (C2H5OH) i metanol (CH3OH).

Etanol a metanol - czym się od siebie różnią? Pierwszy z wymienionych jest stosowany m.in. jako rozpuszczalnik w produkcji farb, kosmetyków i farmaceutyków, a także służy do dezynfekcji. Jest też wykorzystywany w przemyśle spożywczym (napoje alkoholowe zawierają etanol). Zastosowanie metanolu to z kolei przede wszystkim paliwo techniczne, rozpuszczalnik i produkcja chemikaliów. Metanol jest silnie trujący i przy spożyciu nawet niewielkiej dawki może doprowadzić do ślepoty lub śmierci.

Jak powstaje alkohol etylowy? Otrzymywanie tego związku do celów spożywczych odbywa się na drodze fermentacji alkoholowej. Surowce, które wykorzystuje się do produkcji etanolu to buraki cukrowe, trzcina cukrowa, ziemniaki i wiele innych roślin. Do wytworzenia różnych napojów alkoholowych stosuje się też odpowiednie szczepy drożdży (np. drożdże winiarskie lub drożdże piwowarskie). Podczas fermentacji cukry są przekształcane w alkohol i dwutlenek węgla przez drożdże.

W polskim prawie napój alkoholowy jest definiowany jako produkt przeznaczony do spożycia, zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5% objętościowych alkoholu (Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, art. 46). Ten sam dokument (art. 9¹) klasyfikuje rodzaje alkoholi, w zależności od stężenia alkoholu, dzieląc je na napoje:

• o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwo,
• o zawartości powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa),
• o zawartości powyżej 18% alkoholu.

Rodzaje alkoholi wysokoprocentowych nie zostały w ustawie zdefiniowane. Prawo nie określa również, ile ma wynosić zawartość alkoholu w piwie (trunek jest definiowany technologicznie, nie procentowo). W standardowym piwie jest to zwykle 4-6%, jednak można spotkać się też z piwami niskoalkoholowymi i bezalkoholowymi, a także o wyższym stężeniu alkoholu. Zawartość alkoholu w winie precyzuje za to Rozporządzenie UE nr 1308/2013, zgodnie z którym ma ono od 8,5 do 15% (z wyjątkiem win wzmacnianych – 20%). Napój spirytusowy, zgodnie z Rozporządzeniem UE 2019/787, zawiera min. 15% alkoholu (każdy rodzaj napoju spirytusowego ma konkretny próg zawartości alkoholu).