System kaucyjny w Polsce jest znacznie droższy niż rozwiązania funkcjonujące na innych rynkach europejskich – wynika z raportu Deloitte „System kaucyjny – rok po starcie”. Według analizy koszty systemu kaucyjnego są wyższe niż na rynkach referencyjnych. Opłata producencka za butelki z tworzyw sztucznych jest około 1,7 razy wyższa, a za puszki ponad 7 razy wyższa niż średnia na porównywanych rynkach. Autorzy wskazują na potrzebę optymalizacji kosztów, usprawnienia współpracy operatorów i stabilizacji obecnego modelu przed ewentualnym rozszerzeniem systemu o kolejne rodzaje opakowań.
Najważniejsze informacje:
Ile kosztuje system kaucyjny w Polsce?
W podstawowym scenariuszu Deloitte prognozuje łączną wartość opłat producenckich na około 16,7 mld zł w latach 2027–2036. To o około 9,3 mld zł więcej niż przy zastosowaniu średnich stawek z analizowanych rynków europejskich.
Dlaczego polski system kaucyjny jest droższy?
Raport wskazuje przede wszystkim na wielooperatorski model organizacyjny, dublowanie infrastruktury i procesów logistycznych, luki regulacyjne oraz negocjowany sposób ustalania opłat za zbiórkę opakowań.
Czy butelki szklane zwrotne powinny pozostać poza powszechnym systemem kaucyjnym?
Według symulacji objęcie nim butelek wielokrotnego użytku mogłoby generować dodatkowe koszty w wysokości 1,2–2,0 mld zł rocznie.
System kaucyjny w Polsce – pierwszy rok funkcjonowania
System kaucyjny w Polsce został uruchomiony 1 października 2025 r. Jego celem jest zwiększenie selektywnej zbiórki opakowań i realizacja wymagań unijnej dyrektywy SUP, która przewiduje osiągnięcie poziomu zbiórki jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych wynoszącego 77% w 2025 r. oraz 90% w 2029 r.
Raport Deloitte analizuje pierwszy rok funkcjonowania systemu – od października 2025 r. do września 2026 r. – ze szczególnym uwzględnieniem jego kosztów, struktury organizacyjnej, wpływu na uczestników rynku oraz możliwości dalszego rozwoju.
Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska przytoczonych w raporcie do końca września 2026 r. zwrócono około 5 mld opakowań. Deloitte szacuje, że od 2028 r. system będzie obsługiwał około 9,7 mld opakowań rocznie, w tym 5,5 mld butelek z tworzyw sztucznych i 4,2 mld puszek metalowych. Jednocześnie autorzy zastrzegają, że na podstawie dostępnych danych nie można jeszcze wiarygodnie określić poziomu zbiórki, ponieważ brakuje pełnych informacji o liczbie opakowań wprowadzonych na rynek i zebranych frakcjach.
Najważniejsze wnioski z raportu Deloitte
- Koszty systemu kaucyjnego w Polsce są wyższe niż na analizowanych rynkach europejskich. W podstawowym scenariuszu opłata producencka wynosi 0,18 zł za butelkę z tworzyw sztucznych i 0,12 zł za puszkę. Na rynkach referencyjnych średnie stawki wynoszą odpowiednio około 0,11 zł i 0,02 zł za opakowanie.
- Łączne opłaty producenckie mogą sięgnąć 16,7 mld zł w ciągu dekady. Tyle wynosi prognoza Deloitte na lata 2027–2036 w scenariuszu podstawowym. Przy średnich stawkach z rynków referencyjnych koszt byłby o około 9,3 mld zł niższy.
- Model wielooperatorski zwiększa złożoność systemu. Polska jest jedynym spośród analizowanych krajów, w którym działa wielu operatorów. Według raportu prowadzi to m.in. do powielania infrastruktury informatycznej, administracji i tras transportowych.
- Sposób ustalania opłat ogranicza przejrzystość kosztów. W Polsce operatorzy systemu kaucyjnego negocjująopłaty za zbiórkę ze placówkami handlowymi, podczas gdy na porównywanych rynkach stosuje się jednolite platformy informacyjne i metodyki kalkulacji. Opłata za zbiórkę automatyczną wynosi w Polsce około 0,15 zł za opakowanie, czyli o 56% więcej niż średnia na rynkach referencyjnych.
- Koszty i korzyści systemu rozkładają się nierównomiernie. Punkty zbiórki ponoszą koszty organizacyjne, operatorzy ryzyko płynności, a producenci finansują system. Samorządy tracą natomiast część przychodów związanych z odzyskiem surowców ze strumienia odpadów komunalnych.
- System kaucyjny wpływa na zachowania zakupowe. W badaniu konsumenckim od 27% do 35% respondentów, zależnie od kategorii napojów, zadeklarowało zmianę zachowań zakupowych po wprowadzeniu kaucji. W przypadku piwa alkoholowego i bezalkoholowego odsetek ten wyniósł 27%.
- Rozszerzenie systemu o butelki szklane wielokrotnego użytku oznaczałoby dodatkowe koszty. Deloitte szacuje je na 1,2–2,0 mld zł rocznie, czyli około 40–66 gr na jedną rotację butelki. Tymczasem istniejące systemy producenckie osiągają deklarowany poziom zwrotów przekraczający 90%.
Butelki szklane zwrotne a system kaucyjny – ryzyko wzrostu kosztów
Osobną część raportu poświęcono możliwości włączenia butelek szklanych wielokrotnego użytku do systemu operatorskiego.
W Polsce od ponad 30 lat funkcjonują producenckie systemy obrotu butelkami zwrotnymi. Według danych przytoczonych przez Deloitte obejmują one około 3,3 mld rotacji butelek rocznie oraz około 650 mln opakowań pozostających w obiegu.
Butelki są odbierane przy okazji dostaw pełnych opakowań, a następnie sortowane, myte i ponownie napełniane. Około 70% z nich jest sortowanych już na poziomie sklepu. Deklarowany poziom zwrotu przekracza 90%.
Z symulacji Deloitte wynika, że włączenie tych opakowań do systemu operatorskiego mogłoby oznaczać dodatkowe koszty logistyki, sortowania, administracji i obsługi opłat. Średnia szacowana opłata producencka za szkło wyniosłaby w Polsce 0,53 zł na rotację, czyli około 1,6 razy więcej niż średnia w analizowanych krajach referencyjnych. Autorzy zwracają również uwagę, że ani dyrektywa SUP, ani unijne rozporządzenie PPWR nie nakładają obowiązku włączenia szklanych butelek wielokrotnego użytku do systemu kaucyjnego. PPWR określa natomiast cele ponownego użycia opakowań.
Jak usprawnić system kaucyjny w Polsce? Rekomendacje Deloitte
Raport zawiera rekomendacje skierowane do administracji publicznej, operatorów systemu, producentów i importerów oraz punktów zbiórki.
Najważniejsze proponowane działania obejmują:
- Doprecyzowanie przepisów – w szczególności zasad rozliczeń między operatorami, odpowiedzialności za poszczególne frakcje materiałowe oraz rozliczania niezwróconych kaucji.
- Wprowadzenie jednolitych zasad wymiany danych i raportowania – umożliwiających porównywanie efektywności operatorów i niezależny audyt kosztów.
- Ograniczenie dublowania infrastruktury i logistyki – poprzez wspólne mechanizmy rozliczeń, wymianę danych i wykorzystanie istniejących sieci transportowych.
- Standaryzację procesów technicznych – w tym działania automatów RVM i centrów zliczania oraz ograniczenie strat materiałowych podczas zbiórki i sortowania.
- Poprawę dostępności i wygody zwrotów – m.in. przez zwiększanie udziału automatów, rozwój elektronicznych form zwrotu kaucji oraz skracanie czasu usuwania awarii.
- Monitorowanie kosztów i efektów środowiskowych – z wykorzystaniem porównywalnych wskaźników efektywności.
- Odłożenie decyzji o rozszerzeniu systemu na szkło wielokrotnego użytku – do czasu oceny działania obecnego modelu, optymalizacji jego kosztów i stabilizacji operacyjnej.
Deloitte proponuje podejście etapowe: najpierw ocenę funkcjonowania systemu obejmującego butelki z tworzyw sztucznych i puszki, następnie optymalizację kosztów i procesów oraz stabilizację modelu. Dopiero kolejnym etapem powinna być analiza ewentualnego rozszerzenia zakresu systemu.
Metodologia raportu Deloitte
Raport „System kaucyjny – rok po starcie” został przygotowany przez Deloitte Advisory na zlecenie Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie.
Analiza obejmuje okres od października 2025 r. do września 2026 r. i opiera się na czterech elementach: analizie danych i regulacji prawnych, wywiadach z uczestnikami rynku, porównaniu polskiego systemu z rozwiązaniami funkcjonującymi w wybranych krajach europejskich oraz modelowaniu finansowym w trzech scenariuszach kosztowych.
W benchmarku uwzględniono Austrię, Danię, Holandię, Norwegię, Rumunię, Słowację i Szwecję.
Przedstawione prognozy kosztów i opłat producenckich mają charakter scenariuszowy. Nie są prognozą rzeczywistych kosztów ani opłat, a ich wysokość zależy od przyjętych założeń, w tym stawek rynkowych i przyszłego poziomu zbiórki.
Źródło: Deloitte Advisory, „System kaucyjny – rok po starcie”, październik 2026 r.
Materiały do pobrania:
Często zadawane pytania (FAQ)
Według analizy Deloitte koszt systemu kaucyjnego w Polsce może wynieść ok. 16,7 mld zł w latach 2027–2036. To o około 9,3 mld zł więcej niż przy zastosowaniu średnich stawek z analizowanych rynków europejskich.
Raport Deloitte wskazuje przede wszystkim na wielooperatorski model organizacyjny, który powoduje dublowanie infrastruktury i procesów logistycznych, luki regulacyjne oraz negocjowany sposób ustalania opłat za zbiórkę opakowań. To sprawia, że polski system kaucyjny jest najdroższy w Europie.
Według symulacji objęcie nim butelek wielokrotnego użytku mogłoby generować dodatkowe koszty w wysokości 1,2–2,0 mld zł rocznie, przy braku gwarancji zwiększenia efektywności środowiskowej – aktualne systemy producenckie osiągają ponad 90-procentowy poziom zbiórki.